ÖZ
Amaç
İnsanda daimi bir ektoparazit olan Demodex spp. akarları ile ilgili kişisel hijyen alışkanlıklarının etkisini değerlendiren çalışmalar literatürde yer almakla birlikte, COVID-19 pandemisi döneminde maske kullanımının Demodex spp. yaygınlığı üzerindeki etkisini inceleyen araştırmalar sınırlıdır. Bu çalışmada COVID-19 maske kullanımı ve kişisel hijyen alışkanlıklarının Demodex spp. saptanma sıklığını araştırmak amaçlanmıştır.
Yöntemler
Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinden alın ve maske altında kalan yanak bölgesinden standart yüzeyel deri biyopsi örnekleri alınmıştır. Örnekler, lam yüzeyine siyanoakrilat damlatılarak etkenin araştırılacağı yüz bölgesine yapıştırılıp bir dakika beklenerek alınmıştır. Gönüllülerden alın ve yanak olmak üzere iki bölgeden örnek alınmıştır. Lamın örnek alınan kısmına 1-2 damla immersiyon yağı damlatılıp lamel ile kapatılarak ışık mikroskobunda x4, x10 ve x40’lık objektiflerde parazit varlığı araştırılmıştır. Cm2’de 5 ve daha fazla Demodex spp. görülmesi enfestasyon olarak değerlendirildi. Örnek alımı sırasında gönüllülerden tıbbi maske kullanımı, yüz yıkama sıklığı, makyaj kullanımı gibi kişisel hijyen alışkanlıklarının sorulduğu bir anket doldurmaları istenmiş, bu anket soruları ile örneklerin sonuçları SPSS 16.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA) ile analiz edilmiştir.
Bulgular
Çalışmaya 43 kadın, 61 erkek toplam 104 gönüllü katılmıştır. Katılımcıların %49,0 (n=51)’inde Demodex spp. saptanmış olup, kadınların %51,2’si (n=22), erkeklerin %47,5’tir (n=29). Yanaktan alınan örneklerin %46,2 (n=48), alından alınan örneklerin %13,5’ünde (n=14) Demodex spp. bulunmuştur. Akar saptanan tüm katılımcıların maske kullandığı belirlenmiştir. Maske değiştirme süresi uzadıkça enfestasyon oranı artış göstermiştir. Akne öyküsü olan katılımcıların %52,8’inde Demodex spp. saptanmış olup, yüz yıkama sıklığı ile Demodex spp. varlığı arasında anlamlı bir bağlantı bulunmuştur (p=0,036).
Sonuç
Araştırmamız sonucunda yanak bölgesinde Demodex spp. saptanma sıklığının daha yüksek olması COVID-19 pandemisi nedeniyle bireylerin uzun süre tıbbi maske kullanımına bağlı olabileceği sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler:
Ektoparazit, SARS-CoV-2, maske
Kaynaklar
1Yazısız H, Çekin Y, Koçlar FG. The presence of Demodex mites in patients with dermatologic symptoms of the face. Turkiye Parazitol Derg. 2019; 43: 143-8.
2Rychlik K, Sternicka J, Zabłotna M, Nowicki RJ, Bieniaszewski L, Purzycka-Bohdan D. The prevalence of Demodex spp. infestation in dermatological patients in Northern Poland. Life (Basel). 2024; 14: 1196.
3Aktaş Karabay E, Aksu Çerman A. Demodex folliculorum infestations in common facial dermatoses: acne vulgaris, rosacea, seborrheic dermatitis. An Bras Dermatol. 2020; 95: 187-93.
4Erdal B, Albayrak H. Investigation of the prevalence of Demodex spp. in dermatological diseases. Turkiye Parazitol Derg. 2022; 46: 54-9.
5Chudzicka-Strugała I, Gołębiewska I, Brudecki G, Elamin W, Zwoździak B. Demodicosis in different age groups and alternative treatment options-a review. J Clin Med. 2023; 12: 1649.
6Chioveanu FG, Niculet E, Torlac C, Busila C, Tatu AL. Beyond the surface: understanding demodex and its link to blepharitis and facial dermatoses. Clin Ophthalmol. 2024; 18: 1801-10.
7Forton FMN. Rosacea, an infectious disease: why rosacea with papulopustules should be considered a demodicosis. A narrative review. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022; 36: 987-1002.
8Forton FMN. The pathogenic role of Demodex mites in rosacea: a potential therapeutic target already in erythematotelangiectatic rosacea? Dermatol Ther (Heidelb). 2020; 10: 1229-53.
9Geng RSQ, Sood S, Hua N, Chen J, Sibbald RG, Sibbald C. Efficacy of treatments in reducing inflammatory lesion count in rosacea: a systematic review. J Cutan Med Surg. 2024; 28: 352-9.
10Serarslan G, Makbule Kaya Ö, Dirican E. Scale and pustule on dermoscopy of rosacea: a diagnostic clue for Demodex species. Dermatol Pract Concept. 2021; 11: e2021139.
11Micheletti RG, James WD, Elston DM, McMahon PJ. Andrews’ Diseases of the Skin Clinical Atlas. 1st ed. Philadelphia (PA): Elsevier; 2021.
12Márquez FJ, López-Montoya AJ, Sánchez-Carrión S, Dimov I, de Rojas M. Epidemiological survey of two morphotypes of Demodex folliculorum (Prostigmata: Demodicidade) in young people from southern Spain. Parasite Epidemiol Control. 2024; 27: e00381.
13Wei F, Li L, Kong Y, Yan X, Varghese KJ, Zhang S, et al. Evidence for the clinical association between Demodex and rosacea: a review. Dermatology. 2024; 240: 95-102.
14Zeytun E, Yazici M. Human Demodex mites as a possible etiological factor in rosacea: a cross-sectional study from Turkey. Syst Appl Acarol. 2024; 29: 527-38.
15Paichitrojjana A. Demodicosis Associated with wearing a face mask: a case report. Case Rep Dermatol. 2022; 14: 19-23.
16Yu J, Chen JK, Mowad CM, Reeder M, Hylwa S, Chisolm S, et al. Occupational dermatitis to facial personal protective equipment in health care workers: a systematic review. J Am Acad Dermatol. 2021; 84: 486-94.
17Thatiparthi A, Liu J, Martin A, Wu JJ. Adverse effects of COVID-19 and face masks: a systematic review. J Clin Aesthet Dermatol. 2021; 14(9 Suppl 1): S39-45.
18Chiriac AE, Wollina U, Azoicai D. Flare-up of rosacea due to face mask in healthcare workers during COVID-19. Maedica (Bucur). 2020; 15: 416-7.
19Karaman Ü, Kolören Z, Enginyurt Ö, Özer A. Ordu ilinde yurtlarda kalan üniversite öğrencilerinde Demodex türlerinin epidomiyolojisi [The epidemiology of Demodex mites at the college students living in dormitories in the city of Ordu]. Turkiye Parazitol Derg. 2014; 38: 166-71. Turkish.
20Aktas ND. Could wearing face masks during the pandemic have created an environment for Demodex mites? Sanamed. 2024; 19: 155-61.
21Ertuğ S, Tileklioğlu E, Yıldız İ, Malatyalı E, Ertabaklar H. The retrospective analysis of Demodex spp. results in Aydın Adnan Menderes University. Turkiye Parazitol Derg. 2020; 44: 72-7.
22Tilki E, Zeytun E, Doğan S. Prevalence and density of Demodex folliculorum and Demodex brevis in Erzincan Province. Turkiye Parazitol Derg. 2017; 41: 80-6.
23Yazar S, Özcan H, Çetinkaya Ü. Üniversite öğrencilerinde selofan-bant yöntemi ile Demodex sp. araştırılması [Investigation of Demodex sp. using cellophane tape method among university students]. Turkiye Parazitol Derg. 2008; 32: 238-40. Turkish.
24Kaya M, Hamamcı B, Çetinkaya Ü, Yaman O, Yazar S. Bir lisede öğrenim gören yabancı uyruklu erkek öğrencilerde selofan-bant yöntemi ile Demodex sp. araştırılması [Investigation of Demodex sp. using cellophane tape method in foreign male students in a high school]. Turk Hij Den Biyol Derg. 2010; 67: 73-7. Turkish.
25Kaplan M, Keleştemur N, Başpınar S. Demodex spp. prevalence among university students. Kafkas Univ Vet Fak Derg. 2012; 18(Suppl-A): A43-6.
26Zeytun E, Tilki E, Doğan S, Mumcuoğlu KY. The effect of skin moisture, pH, and temperature on the density of Demodex folliculorum and Demodex brevis (Acari: Demodicidae) in students and staff of the Erzincan University, Turkey. Int J Dermatol. 2017; 56: 762-6.
27Özdemir H, Özer E, Özdemir S, Alkanat M. Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinde demodeks türlerinin görülme sıklığı [The prevalence of demodex species in faculty of health sciences students]. Turkderm. 2015; 49: 139-41. Turkish.
28Çetinkaya Ü, Oğuzkaya Artan M, Baykan Z. Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinde Demodex spp. prevalansı ve risk faktörleri [Prevalence and risk factors for Demodex spp. in students of vocational school of healthcare services]. Turk Mikrobiyol Cemiy Derg. 2020; 50: 63-9. Turkish.
29Wang LM, Wang WQ, Shen LJ, Jia XM, Yang ZQ, Li CY, et al. [Investigation on Demodex infections among university students in Kunming City]. Zhongguo Xue Xi Chong Bing Fang Zhi Za Zhi. 2020; 32: 428-31. Chinese.
30Paichitrojjana A. Demodex : The worst enemies are the ones that used to be friends. Dermatol Reports. 2022; 14: 9339.
31Kahraman M, Akın Polat Z, Esen M, Çoban Gül F. The association between the presence of human facial mites Demodex (Acari, Demodicidae) and dermatological symptoms in rosacea patients in Central Anatolia, Türkiye. Turkiye Parazitol Derg. 2025; 48: 240-4.
32Song ZY, Zhang HR, Jiang M, Wang JJ, Guang YJ, Sun H, et al. Prevalence and influencing factors of Demodex infection among college students in Zhengzhou, PR China. Southeast A sian J Trop Med Public Health. 2025; 56: 144-59.
33Yasak Guner R, Tosun M, Akyol M, Hayta SB. Demodex infestation as a cause of sensitive skin in a dermatology outpatient clinic. J Cosmet Dermatol. 2022; 21: 1610-5.
34Sevgen SN, Mor N. Üniversite öğrencilerinde Demodex spp. yaygınlığının araştırılması: sağlık bilimleri fakültesi örneği [The investigation of prevalence of Demodex spp. in university students: the case of the faculty of health sciences]. Turkiye Parazitol Derg. 2019; 43: 198-203. Turkish.
